Unia Europejska, mimo swego rozmachu i roli globalnego lidera, znalazła się w niepokojącej sytuacji finansowej, która może zagrozić jej przyszłości. Pożyczki zaciągnięte w ramach programu Next Generation EU, które miały wspomóc odbudowę gospodarki po pandemii COVID-19, stają się

coraz większym obciążeniem dla unijnego budżetu. W 2023 roku Europejski Trybunał Obrachunkowy (ETO) ostrzegł, że koszty obsługi tego długu gwałtownie rosną. Bruksela, która do tej pory pożyczyła 268,4 mld euro, może potrzebować dodatkowych 17 do 27 mld euro, aby pokryć rosnące koszty. To wszystko przy zadłużeniu UE, które w zeszłym roku wzrosło aż o 32%, osiągając poziom 458,5 mld euro.

Czy Unia Europejska staje się finansowym kolosem na glinianych nogach?

Wzrost zadłużenia Unii Europejskiej, głównie wynikający z finansowania programu Next Generation EU, stawia Wspólnotę w nowym świetle – staje się ona jednym z największych emitentów długu na szczeblu europejskim. Audytorzy z Europejskiego Trybunału Obrachunkowego alarmują, że nieodpowiednie zarządzanie tym długiem może stanowić poważne zagrożenie dla przyszłych budżetów UE, które mogą nie udźwignąć rosnącego obciążenia.

Jednak nie tylko dług jest problemem. Coraz większa liczba błędów w wydatkowaniu funduszy europejskich dodatkowo komplikuje sytuację. Wskaźnik błędów w budżecie UE wzrósł do 5,6% w 2023 roku, co jest znaczącym skokiem w porównaniu z 4,2% w 2022 roku i 3,0% w 2021 roku. Te nieprawidłowości dotyczą głównie Mechanizmu Odbudowy i Zwiększania Odporności (MRR) – kluczowego narzędzia naprawy gospodarki po pandemii.

Rosnące problemy z wydatkami funduszy europejskich

Audytorzy wskazują, że w wielu przypadkach środki były wydawane bez spełnienia wszystkich wymaganych warunków. W szczególności krajowe systemy kontroli, które miały zarządzać funduszami MRR, okazały się wadliwe. Państwa członkowskie nie realizowały tzw. kamieni milowych i celów, które były warunkiem dostępu do tych środków. W efekcie aż jedna trzecia płatności w ramach MRR dokonanych w zeszłym roku nie spełniała standardów UE.

Najwięcej błędów dotyczy polityki spójności, gdzie wskaźnik nieprawidłowości osiągnął 9,3% w 2023 roku. To ogromny wzrost w porównaniu do 6,4% w 2022 roku i 3,6% w 2021 roku. Audytorzy wskazują, że rosnąca presja na szybkie wykorzystanie funduszy europejskich, szczególnie w krajach potrzebujących wsparcia, doprowadziła do nieodpowiedniego zarządzania środkami i wielu błędów.

Wojna na Ukrainie pogłębia kryzys

Sytuację finansową Unii dodatkowo komplikuje wojna na Ukrainie. W 2023 roku pomoc finansowa dla Kijowa podwoiła się, osiągając 33,7 mld euro, co stanowi ogromne obciążenie dla unijnego budżetu. Instrument Ukraine Facility, utworzony w 2024 roku, zapewnia Ukrainie dodatkowe pożyczki o wartości 33 mld euro, co rodzi ryzyko, że UE może ponieść długoterminowe straty finansowe, jeśli Ukraina nie będzie w stanie spłacić swoich zobowiązań.

Co dalej z unijnym budżetem?

W obliczu tych wyzwań audytorzy wzywają do wzmocnienia struktur zarządzania finansowego oraz bardziej efektywnego i transparentnego wykorzystywania funduszy. Tylko w ten sposób Unia może utrzymać zaufanie obywateli oraz zabezpieczyć przyszłe budżety przed kolejnymi kryzysami. Przyszłość UE, zarówno pod względem finansowym, jak i politycznym, będzie w dużej mierze zależała od tego, jak skutecznie Wspólnota poradzi sobie z narastającym długiem, błędami w zarządzaniu funduszami oraz konsekwencjami geopolitycznymi.

za:bialykruk.pl